در پشت پردهی نانواییها و 20تاییهای بینوبت، سهم نظارت کجاست!؟
بازار سیاه نان دولتی در سیرجان!
مردم سیرجان در صفهای طویل نانوایی میایستند و با هر کارت بانکی در نانوایی بیشتر از 15 نان نمیتوانند بگیرند. ظاهرا این راهکاری بوده برای پیشگیری کردن از خرید بیش از حد نیاز و کنترل مصرف نان. اما چیزی که در نانواییهای سیرجان مشاهد شده تلنبار کردن بخش زیادی از نانهای نرخ دولتی در گوشهی نانواییهاست. هدف چیست؟ گویا برخی سوپرمارکتها با داشتن چندین کارت بانکی به سراغ نانواییها رفته تا نانشان را یکجا برای هایپرمارکتشان بخرند!
تا همین سال گذشته هنوز بودند نانواییهای تنور سنتی و سنگکی که نانشان را در سیرجان به نرخ دولتی ارائه میکردند. اما اکثرا به مرور تبدیل به آزادپز شدند و فقط ماند نانواییهای دولتی تافتون ماشینی!
بلافاصله پس از کاهش تعداد نانواییهای دولتی در سیرجان، قیمت نان هم به طور سراسری در تمام کشور یکباره گران شد. با افزایش هزینههای جاری زندگی، نان برای بسیاری از خانوادهها هنوز سادهترین، در دسترسترین و البته ضروریترین ماده غذایی سفره است؛ کالایی که حتا در روزهایی که قیمت بسیاری از اقلام خوراکی و هزینههای زندگی افزایش پیدا میکند، انتظار میرود دسترسی مردم به آن آسان، منظم و عادلانه باشد. اما این روزها در سیرجان، صفهای طولانی مقابل برخی نانواییهای دولتی، پرسشهای جدی درباره نحوه توزیع، میزان عرضه و کیفیت نظارت بر شبکه آرد و نان ایجاد کرده است.
سؤال اصلی اینجاست: اگر نان دولتی برای حمایت از سفره مردم و دسترسی آسانتر شهروندان به قوت غالب در نظر گرفته شده است، چرا بخشی از مردم باید برای تهیه چند قرص نان ساعتها در صف بمانند؟
این پرسش، بیش از آنکه متوجه نانوایان باشد، متوجه ساز و کار نظارتی و مدیریتی است. کارگروه آرد و نان شهرستان سیرجان به ریاست اکبر عباسپور معاون برنامه ریزی و توسعه فرمانداری متولی هماهنگی و پیگیری این حوزه هستند و طبیعتاً افکار عمومی انتظار دارد درباره وضعیت موجود پاسخ روشنی دریافت کند.
نان دولتی که سر از سوپرمارکت درمیآورد؟
موضوع اصلی که این روزها از سوی برخی شهروندان سیرجانی مطرح میشود، نیازمند بررسی جدی مسوولان است. مردم میگویند در بعضی نقاط شهر، نانهایی که با نرخ دولتی از نانوایی تهیه میشوند، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم سر از سوپرمارکتها درمیآورند و سپس با قیمتی بالاتر به مردم عرضه میشوند!
سوپرمارکت چگونه میتواند حجم قابل توجهی نان تهیه کند، در حالی که شهروند عادی برای خرید همان نان باید در صف بایستد؟
اگر فروش نان در فروشگاهها قانونی و دارای مجوز است، سازوکار قیمتگذاری و تأمین آن چگونه است؟ و اگر فروش نان یارانهای خارج از شبکه مجاز انجام میشود، چرا بازرسیها نتوانستهاند این چرخه را شناسایی و متوقف کنند؟
از یک طرف، شهروند برای خرید چند قرص نان دولتی باید در صف طولانی بایستد؛ از طرف دیگر، گزارشهایی درباره وجود نان در برخی فروشگاهها با قیمت بالاتر حتا تا 5 برابر نرخ دولتی گزارش شده است.
فلسفه وجودی یارانه در کالاهای اساسی، حمایت از مصرفکننده نهایی است. بنابراین اگر نان یارانهای به جای رسیدن مستقیم به سفره مردم، در بخشی از مسیر به کالایی با حاشیه سود تبدیل شود، باید مشخص شود این اتفاق در کدام حلقه رخ داده و مسئولیت نظارت بر آن با کدام دستگاه است.
مسوولان فقط نانوایی را نبینند؛ صف را ببینند
یکی از مشکلات نظارت در بسیاری از حوزهها این است که گاهی بازرسی به بررسی واحد صنفی محدود میشود؛ در حالی که نتیجه واقعی سیاستگذاری باید در سطح شهر دیده شود.
مسوولان شورای آرد و نان باید به جای اینکه فقط بپرسند «نانوایی تخلف کرده یا نه»، سؤال بزرگتری مطرح کنند:
آیا مردم سیرجان به اندازه کافی، با قیمت مصوب و در زمان مناسب به نان دسترسی دارند؟
اگر پاسخ مثبت است، چرا صفها طولانی است؟
اگر پاسخ منفی است، مشکل کجاست؟
آیا سهمیه برخی نانواییها کافی نیست؟ آیا ساعات پخت باید افزایش یابد؟ آیا توزیع سهمیه آرد با جمعیت محلهها متناسب است؟ آیا برخی واحدها کمتر از ظرفیت واقعی خود پخت میکنند؟ آیا فروش خارج از شبکه وجود دارد؟ آیا نان از نانواییها به واحدهای صنفی دیگر منتقل میشود؟
اینها پرسشهایی است که با یک بازرسی چند دقیقهای پاسخ داده نمیشود و نیازمند نظارت مستمر و دادهمحور است.
موضوع نان با هیچ کالای دیگری قابل مقایسه نیست. مردم میتوانند خرید بسیاری از کالاها را به روز دیگری موکول کنند، اما نان کالایی است که باید هر روز تهیه شود. به همین دلیل، از معاون فرمانداری و اعضای شورای آرد و نان سیرجان انتظار میرود وضعیت موجود را بهصورت شفاف برای مردم توضیح دهند.
اگر کمبود یا کاهش عرضه وجود دارد، علت چیست؟
اگر سهمیه آرد کاهش یافته، چرا؟
اگر تعداد نانواییها متناسب با جمعیت نیست، چه برنامهای برای افزایش ظرفیت وجود دارد؟
و اگر گزارشهایی درباره خرید نان دولتی توسط برخی فروشگاهها و فروش آن با قیمت بالاتر وجود دارد، آیا بازرسی شده و نتیجه چه بوده است؟
مردم حق دارند بدانند نانی که با حمایت و یارانه عمومی تولید میشود، در نهایت چگونه و با چه قیمتی به دست مصرفکننده میرسد.
نظارت واقعی یعنی مردم در صف نمانند
راهحل، نظارت دقیق، شفافیت در سهمیه آرد، رصد میزان پخت، کنترل توزیع، برخورد با تخلف احتمالی و انتشار نتایج بازرسیها است. مردم سیرجان امروز بیش از هر چیز انتظار دارند مسئولان شورای آرد و نان و معاونت فرمانداری، خود را در کنار همان مردمی ببینند که در صف ایستادهاند.
یک پرسش جدی از شورای آرد و نان
یکی از مطالبات جدی مردم سیرجان از شورای آرد و نان این است که آمار واقعی تولید و توزیع نان در شهرستان چقدر است؟
چند واحد نانوایی دولتی فعال هستند؟ هر واحد چه میزان سهمیه آرد دریافت میکند؟ میزان پخت روزانه هر نانوایی چقدر است؟ چه میزان نان باید در محلههای مختلف عرضه شود و آیا این میزان متناسب با جمعیت و تقاضای هر منطقه است؟
اینها پرسشهایی است که پاسخ شفاف به آنها میتواند بخش مهمی از ابهامات موجود را برطرف کند.
در واقع، نظارت مؤثر تنها به معنای سرکشی موردی به نانوایی نیست؛ بلکه باید زنجیره آرد تا نان رصد شود. در گزارشهای اخیر درباره وضعیت نان در کشور نیز بر همین موضوع، یعنی شفافیت زنجیره آرد تا نان و جلوگیری از خروج محصول از مسیر تعیینشده، تأکید شده ا
