راهکارهای شهرداری سیرجان برای کنترل ترافیک در فصل مدارس؛
حمل و نقل عمومی پاک و ارزان
با آغاز سال تحصیلی و بازگشت دانشآموزان به مدارس، شهر سیرجان بار دیگر با یکی از پرترافیکترین مقاطع سال روبهرو میشود. صبحهای شلوغ، تردد همزمان والدین، سرویسهای مدارس، تاکسیها، اتوبوسها و خودروهای شخصی در اطراف مراکز آموزشی، بخشی از چهره روزهای ابتدایی مهرماه است؛ شرایطی که اگر مدیریت نشود، میتواند زمان سفرهای درونشهری را افزایش داده و عبور و مرور را برای شهروندان دشوار کند.
در چنین شرایطی، نقش شهرداری در مدیریت شهری و بهویژه تقویت حملونقل عمومی اهمیت بیشتری پیدا میکند. واقعیت این است که هیچ شهر رو به رشدی نمیتواند تمام بار جابهجایی شهروندان را بر دوش خودروهای شخصی بگذارد. موضوعی که همشهریان سیرجانی به آن توجه نمیکنند و همگان میخواهند از خودروی شخصی برای رسیدن به مدرسه استفاده کنند!
افزایش تعداد خودروها بدون توسعه متناسب زیرساختهای حملونقل، در نهایت به افزایش ترافیک، مصرف سوخت، آلودگی هوا و اتلاف وقت شهروندان منجر خواهد شد.
از این منظر، اقداماتی که در سالهای اخیر در حوزه توسعه و تجهیز حملونقل عمومی سیرجان دنبال شده، میتواند بخشی از مسیر مدیریت ترافیک شهر باشد. تجهیز و توسعه ایستگاههای اتوبوس با هدف افزایش دسترسی شهروندان به حملونقل عمومی، از جمله اقداماتی است که پیشتر از سوی سازمان حملونقل بار و مسافر شهرداری سیرجان اعلام شده است.
مهرماه؛ آزمون جدی مدیریت ترافیک
بازگشایی مدارس، یک آزمون جدی برای مدیریت ترافیک هر شهر است. در روزهای آغازین مهر، بسیاری از خانوادهها ترجیح میدهند فرزندان خود را با خودروی شخصی به مدرسه برسانند. اگر تنها بخشی از این سفرها با اتوبوس، سرویسهای رسمی مدارس، تاکسی یا حتا دوچرخه و پیادهروی در مسیرهای نزدیک بین خانه و مدرسه جایگزین شود، تعداد قابل توجهی خودرو از شبکه معابر شهری حذف خواهد شد.
در واقع، کاهش ترافیک الزاماً به معنای ساخت خیابانهای بیشتر و ایجاد تقاطعهای غیرهمسطحی -که چهرهی شهر را مرده و بیروح و محله را نبود میکنند- نیست.گاهی بهترین راهکار، کاهش تعداد خودروهایی است که همزمان وارد خیابان میشوند.
این موضوع بهخصوص در محدوده مدارس اهمیت دارد. توقف دوبله خودروها برای پیاده یا سوار کردن دانشآموزان، توقف در مقابل ورودی مدارس و حرکت همزمان تعداد زیادی خودروی شخصی، میتواند حتا یک خیابان نسبتاً مناسب را در ساعات ابتدایی صبح با گره ترافیکی مواجه کند. به همین دلیل، تقویت حملونقل عمومی باید بخشی از سیاست دائمی مدیریت ترافیک سیرجان باشد، نه اقدامی محدود به روزهای آغاز سال تحصیلی.
اتوبوس؛ گزینهای جذاب
حملونقل عمومی زمانی میتواند در کاهش ترافیک موفق باشد که شهروند احساس کند استفاده از اتوبوس، انتخابی آسان و منطقی است. ایستگاه مناسب، فاصله منطقی بین ایستگاهها، زمان انتظار قابل قبول، مسیرهای متناسب با پراکندگی جمعیت، نظافت و کیفیت ناوگان و اطلاعرسانی دقیق درباره خطوط، عواملی هستند که میتوانند شهروندان را به استفاده بیشتر از اتوبوس ترغیب کنند.
شهرداری سیرجان پیشتر تجهیز و بهسازی ایستگاههای اتوبوس، از جمله نصب نقشه راهنمای مسافران و اقدامات رفاهی و زیباسازی ایستگاهها را در دستور کار قرار داده است.
ادامه این مسیر میتواند در آینده، حملونقل عمومی را به یکی از پایههای اصلی مدیریت ترافیک سیرجان تبدیل کند.
البته موفقیت این سیاست تنها به شهرداری وابسته نیست. شهروندان نیز باید بدانند که هر سفر با اتوبوس، به معنای حذف یک خودرو از خیابان است و مجموع همین انتخابهای کوچک میتواند در مقیاس شهر، تأثیر بزرگی ایجاد کند.
دوچرخه؛ وسیلهای کوچک برای یک تغییر بزرگ
یکی دیگر از اقداماتی که میتواند آینده حملونقل شهری سیرجان را تحت تأثیر قرار دهد، توسعه ایستگاههای دوچرخه و فراهم کردن زیرساخت مناسب برای دوچرخهسواری است.
دوچرخه برای تمام سفرهای شهری جایگزین خودرو نیست؛ اما برای سفرهای کوتاه، رفتوآمدهای محلهای و حتا بخشی از مسیر خانه تا دبیرستانها میتواند گزینهای قابل بررسی باشد.
اگر شهروند بتواند بخشی از مسیر خود را با دوچرخه طی کند، نهتنها خودروهای زیادی از خیابان کم میشود، بلکه مصرف سوخت و آلودگی هوا نیز کاهش پیدا میکند.
طبق همین رویکرد و از آنجا که رشد فرهنگ دوچرخهسواری صرفاً با شعار محقق نمیشود، شهرداری سیرجان از سالها قبل به فکر بوده و برنامهریزی کرده و زیرساخت برای وجود ایستگاههای فراوان دوچرخه در سیرجان آماده کرده است. در کنار آن ایجاد ایستگاههای این طرح نیازمند مسیرهای امن، پیوسته و مناسب، جانمایی درست ایستگاهها، امکان دسترسی آسان و فرهنگسازی بودهخ است که این کار نیز انجام شده و همچنان این مسیر ادامه دارد.
زیرا شهرداری سیرجان با الگو برداری از بسیاری از کلانشهرهای دیگر، برای موفقیت چنین طرحی نیازمند آن بود که دوچرخه را نه بهعنوان یک طرح نمایشی، بلکه بهعنوان بخشی از نظام حملونقل شهری ببیند و دید و تنها نیازمند همیاری رسانهها برای نهادینه سازی فرهنگ استفادهی مناسب از چنین زیرساختی توسط مردم سیرجان برای کاهش ترافیک است.
شهر کمخودرو، شهر آرامتر
یکی از مهمترین مزیتهای توسعه حملونقل عمومی و دوچرخه این است که نگاه مدیریت شهری را از «عبور بیشتر خودرو» به «جابهجایی بهتر مردم» تغییر میدهد.
ممکن است یک خیابان با فزایش عرض، برای مدت کوتاهی ظرفیت بیشتری پیدا کند؛ اما اگر تعداد خودروها همچنان افزایش یابد، دوباره با مشکل ترافیک روبهرو خواهد شد.
راهکار پایدارتر، ایجاد تعادل میان خودرو، اتوبوس، تاکسی، دوچرخه و پیاده است.
در این مدل، شهروند مجبور نیست برای هر سفر کوتاه از خودرو استفاده کند. دانشآموز میتواند از سرویس رسمی یا اتوبوس استفاده کند، کارمند برای مسیرهای مشخص از حملونقل عمومی بهره ببرد و سفرهای کوتاه محلهای نیز در صورت وجود زیرساخت مناسب با دوچرخه یا پیاده انجام شود. این همان مسیری است که میتواند در بلندمدت فشار ترافیکی را از خیابانهای سیرجان کاهش دهد.
سرویس مدارس؛ حلقه مهم زنجیره ترافیک
در این میان، ساماندهی سرویس مدارس نیز اهمیت زیادی دارد. شهرداری سیرجان در سالهای گذشته ثبت اطلاعات رانندگان، خودروها و مسیرهای سرویس مدارس در سامانه «سپند» را دنبال کرده و بر ثبت درخواست خانوادهها و امکان نظارت بر خدمات تأکید شده است.
وجود سرویسهای رسمی و سامانیافته میتواند تعداد سفرهای پراکنده والدین را کاهش دهد. تصور کنیم ۲۰ خانواده برای رساندن ۲۰ دانشآموز، هرکدام با یک خودرو در ساعت مشخص وارد خیابان شوند؛ در مقابل، اگر این دانشآموزان در قالب چند سرویس جابهجا شوند، تعداد خودروهای واردشده به محدوده مدرسه به شکل قابل توجهی کاهش پیدا میکند.
بنابراین سرویس مدارس را نیز باید بخشی از برنامه مدیریت ترافیک دانست، نه صرفاً یک خدمت جانبی.
فرصت مهر برای یک تصمیم بزرگتر
آغاز مدارس در سیرجان را میتوان فرصتی برای ارزیابی عملکرد حملونقل عمومی و مدیریت ترافیک شهر دانست.
شهرداری با بررسی نقاط پرترافیک اطراف مدارس، میزان استفاده از اتوبوس، ظرفیت سرویس مدارس، وضعیت ایستگاهها و میزان استقبال از دوچرخه، اطلاعات ارزشمندی برای برنامهریزی آینده به دست آورد.
مدارس پرترافیک شناسایی شدهاند و برای هرکدام نسخه متفاوتی طراحی شد؛ از اصلاح محل توقف سرویسها گرفته تا افزایش ظرفیت اتوبوس در ساعات خاص یا ایجاد مسیرهای امن برای دوچرخه و پیاده.
این نوع مدیریت، ترافیک را از یک مشکل روزمره به یک مسئله قابل اندازهگیری و قابل برنامهریزی تبدیل میکند. شهری که اتوبوس آن در دسترس باشد، ایستگاههای مناسب داشته باشد و دوچرخه و پیاده در آن جایگاه واقعی داشته باشند، الزاماً شهری بدون خودرو نیست؛ اما میتواند شهری باشد که خودرو در آن تنها راه زندگی و رفتوآمد نباشد.
این همان مسیری است که شهرداری سیرجان برای مدیریت ترافیک امروز و آینده به آن نیاز دارد؛ مسیری که موفقیت آن هم به عملکرد شهرداری و دستگاههای اجرایی وابسته است و هم به انتخابهای روزانه شهروندان.
