پدیدهی زشت کردن دیوارهای شهر در سیرجان هنوز زنده است؛
لعنت به دیوار نویس!
به پدر و مادر کسی که اینجا آشغال بریزد، لعنت.
این جمله روی خیلی از دیوارها در کوچه و خیابانهای سیرجان دیده می شود.
همین طور انواع حرف رکیک یا عاشقانه نسبت به اهل یک کوچه و اهل یک خانه. یا حتا بدتر، درد دلهای بلند و جملات طول و دراز چنانچه که در عکس می بیند.
گلایه از اعتیاد و مقصریابی: «رفیقان نارفیقند/ گفتمت هشیار باش.»
ابراز مهر و محبت و عشق به یک دختر روی دیوار خانهشان و سابق بر این در مسیر مدرسهی یک دختر دبیرستانی: «اسب نفس کشیده را طاقت تازیانه نیست. انیس قلب منی!» بدون توجه به عواقب آن برای دختری که مثلاْ این آدم به او ابراز علاقه کرده!
چرا با وجود امکانات ارتباطی مدرن و جدید برای ارتباط با دیگران، این پدیدهی قدیمی و راه ارتباطی عیان و رسوا در سیرجان همچنان نفس میکشد؟
این تصویر تنها یک دیوارنوشتهی ساده نیست؛ بلکه سندی بر «فروپاشی هنجارهای اجتماعی» و «کمرنگ شدن نظارتهای شهری» در سیرجان است. دیوارها، آینهی تمامنمای روح یک شهر هستند و وقتی این آینهها با پیامهای تهدیدآمیز و وندالیسم (تخریبگری) مخدوش میشوند، پیامی جز ناهنجاری و بینظمی به شهروندان مخابره نمیکنند.
وقتی دیوارهای شهر، «تریبونِ کینه» میشوند
نوشتن متون توهینآمیز و تهدیدآمیز بر روی دیوارهای شهر، فراتر از یک نقاشی ساده یا دیوارنویسی معمولی است؛ این اقدام نوعی «وندالیسمِ اجتماعی» است. وقتی فضاهای عمومی که متعلق به همه شهروندان است، به تسخیرِ عقدههای شخصی، اختلافات خانوادگی یا تسویهحسابهای گروههای خاص در میآید، امنیت روانی شهروندان در آن محله به شدت خدشهدار میشود.
علل ریشهای این ناهنجاری در سیرجان:
۱. انفعالِ مدیریت شهری: وقتی شهرداری نسبت به نظافتِ نمای ساختمانها و دیوارها بیتفاوت باشد، این محیطهای رها شده به بهترین بستر برای وندالیسم تبدیل میشوند.
۲. نبودِ نظارت و برخورد قانونی: نبود سیستمهای نظارتی (دوربینهای مداربسته شهری یا گشتهای کنترلی) باعث شده تا متخلفان بدون ترس از مجازات، به راحتی چهرهی شهر را تخریب کنند.
۳. تخلیهی هیجانات منفی: دیوارنویسی، به نوعی ابراز وجودِ کسانی است که فضای دیالوگ و مجاری قانونی برای حل اختلافات خود را مسدود میبینند و به جایِ پیگیریِ مسیرهای حقوقی، «دیوار» را به تریبونِ فریاد زدنِ خشمِ خود تبدیل کردهاند.
راهکارها و پیشنهادها
* ۱. پاکسازی ضربالاجلی و «قانونِ دیوارِ تمیز»: مدیریت شهری باید با قید فوریت، نسبت به رنگآمیزی و پاکسازی اینگونه دیوارها اقدام کند. تداومِ وجود این نوشتهها، قبحِ ماجرا را میریزد و دیگران را نیز تشویق به انجام رفتارهای مشابه میکند.
* ۲. مشارکت دادنِ هنرمندان شهری: تبدیل کردنِ دیوارهایی که مستعدِ دیوارنویسی هستند به «نقاشیهای دیواری (Mural)» با مضامین فرهنگی و هنری، باعث میشود فضای ذهنی شهر تغییر کرده و بسترِ وندالیسم از بین برود.
* ۳. استفاده از «قانونِ بازدارنده»: شهرداری باید بر اساس مواد قانونی (مانند ماده ۹۲ قانون شهرداریها)، این اقدامات را جرمانگاری کرده و ضمن شکایت علیه مسببان، هزینهی پاکسازی را از آنها مطالبه کند.
* ۴. هوشمندسازی نظارت: نصب دوربینهای نظارتی در نقاط پرخطر و شناساییِ کانونهای تجمعِ وندالیستی، میتواند بازدارندگیِ بسیار بالایی داشته باشد.
* ۵. مسوولیتپذیری مالک: در بسیاری از شهرها، مالکانِ ساختمانها موظف هستند نمایِ املاک خود را حفظ کنند؛ شهرداری میتواند با ارائه تسهیلات یا حتی جریمهی قانونی، مالکان را به حفظ نمای ظاهری دیوارها ترغیب کند.
سخن آخر با مسوولان شهری سیرجان
آقایان مسوول! شهر «ویترینِ» شماست. اگر همین دیوارها به همین شکل باقی بمانند، پیام شما به شهروندان این است: «در این شهر، قانون حرف آخر را نمیزند و هرکس میتواند با یک قوطی رنگ، نظم و امنیتِ روانیِ محله را به بازی بگیرد.»
دیوارنویسی، ویترینی از ناکارآمدیِ مدیریت شهری است. تا زمانی که شهروندان در هر گوشه از شهر با چنین مناظری مواجه شوند، نمیتوان از آنها انتظار داشت که به «سرمایههای شهری» احترام بگذارند. وقت آن رسیده است که مسوولان مختلف فرهنگی، هنری، آموزشی و شهری سیرجان از انفعال خارج شده و پیشگیری و پاکسازی و زیباییشناسیِ شهری را نه به عنوان یک کارِ ویترینی، بلکه به عنوان یک وظیفهی قانونی در اولویت قرار دهد.